Nattigheid

Nattigheid in het kolenveld from de dakboerin on Vimeo.

Als je aan boeren denkt, dan denk je aan het weer. In mei, juni, juli was het droog en sinds augustus lijkt het vooral nat te zijn. De aardappelen hebben geen geluk, want die horen al een week of 5/6 geleden uit te zijn, maar er staan er nog heel wat in het Nederlandse landschap.

En ook met de wortelen gaat het vrij traag. Dat heeft alles te maken met water en grond. En in de herfst droogt de grond niet zo snel, dus moet het toch wel een paar dagen droog zijn met het liefst wat zon en wind. Het houdt niet over. Als het zo nat is, trekt de band de wortelen er niet uit, zo hard trekt de klei terug. En het blad wordt ondertussen steeds minder, waardoor de breekkans groter wordt.

Dat zijn de risico's van het boeren. Het is soms moeilijk in te schatten wanneer je het beste kan oogsten en of de loonwerker met zijn oogstmachine tijd voor jouw bedrijf heeft. Iedereen wil op dezelfde tijd beginnen natuurlijk. Nu hopen op een of twee mooie herfstweken voor de vorst komt en het spul kapotvriest. Als het goed is gaan ze vandaag op de Lepelaar beginnen met de aardappels te rooien en de  wortelen en bieten te oogsten.

Winterwortelen op de Warmonderhof

De gerooide wortels op de Warmonderhof

Warmonderhoffer Rick Sloot twitterde afgelopen zondag dat ze de winterwortelen gingen oogsten. Ik was natuurlijk nieuwsgierig hoe het veld er nu, tijdens mijn lesdagen, bij zou liggen. Prachtig! En net als bij de Lepelaar lagen er nog veel wortelen op het veld. Hier zitten de wortelen ook in de klei, maar het land was wel droger moet ik zeggen, ik kon er met mijn klompen op ;-). Omdat de wortelen er toch maar lagen te liggen, heb ik met drie medestudenten elk een klein kistje wortels opgehaald. Anders zouden ze toch maar onder de grond worden geploegd.

En zo konden we het geleerde meteen in de praktijk brengen, want er is meer te weten over wortelen dan dat ze in natte klei lastig te oogsten zijn.

Industriewortels zijn dus joekels

• Industriewortels: de allerdikste winterwortels zijn te dik voor de winkel- of groothandelverkoop. Deze worden verkocht, meestal door een bedrijf in Duitsland, waar ze ze in babyvoeding verwerken of het wordt gevriesdroogd. Behalve de kleur in babyvoeding, is de vorm en grootte van de peen nergens meer te vinden, dus dat is niet meer belangrijk.
• Er is een verschil tussen winterwortels van zandgrond en van kleigrond. Als je de extremen neemt, kan je door de dwarsdoorsnede zien of de wortel een dunne of dikke bastring hebt. Snij maar eens een wortel open, dan zie je een buitenrand en een binnenkern. Uit onderzoek van het Louis Bolk Instituut duidt een dunne bastring op flinke groei. Dat betekent dat de wortel rijkere grond heeft gehad of flink bemest is geweest. Als het te snel is gegaan, dan smaakt de wortel een beetje zeepachtig. Een brede bastring duidt op armere zandgronden en als deze te dik is, wordt de wortel taai en vezelig.
• Een ander verschil tussen zand- en kleiwortels kun je zien door het blad. Op zandgrond heeft de wortel smaller en langerrekter blad en op de klei breder en dikker. Dit is afhankelijk van het licht. De wortel op de klei is iets trager in ontwikkeling, maar produceert breder blad, waardoor je minder onkruid hoeft te wieden.
• De wortels die door akkerbouwers verbouwd worden, kunnen in tot juni ongeveer goed blijven in de koeling. Dat betekent dat er met partijen gespeculeerd kan worden. Nu komen er veel wortels van het land, althans de klei, dat kan de prijs per kilo drukken. Als een boer dan even wacht tot de peen weer schaarser wordt, kan hij wellicht een betere prijs vangen. Hij moet dan natuurlijk wel de prijs van de koeling eraf halen. En het kan mis gaan, want in juni is er weer een nieuwe oogst. 

Van de meegebrachte wortels maakte ik vanavond sap, 2 liter om precies te zijn. Lekker zoet! Dat ging zo:

Rapen

Kisten

Schoonmaken

En nogmaals Schoonmaken...

Schoon

Blokjes maken

In de sapmachine

Prut voor de compost

Heerlijk sap om te drinken

En nog wat over voor hutspot

Zooo'n beginner!

Ik heb nu 4 dagen stage gelopen op de Lepelaar in 't Rijpje (Sint Maarten). Elke dag heb ik nog met tomaten in de kas te maken gehad, maar afgelopen donderdag kon ik mee het land op! Geweldig natuurlijk! Eerst mee op de trekker naar het land net buiten Tuitjenhorn waar de winterwortelen geteeld zijn.


De Lepelaar weergeven op een grotere kaart

De zon scheen weliswaar, maar dat maakte de zware klei er niet droger op. Volgens bedrijfsleider Joris is dit stuk land geen wortelland. Twee mannen van het loonwerkersbedrijf met twee grote machines waren aan het werk. Tadek, werknemer op de Lepelaar, stond achterop de machine om de wortelen te begeleiden in de stalen kist. Sieuwe, Joris en ik liepen achter het gevaarte aan om de wortelen die bleven steken alsnog in de kisten te gooien.


Winterworteloogst from de dakboerin on Vimeo.

En dat was een leuk, maar hels karwei. Mijn collega was even vergeten te zeggen dat ik beter mijn laarzen aan had kunnen doen. Nu strompelde ik achter de trekker aan met klompen die steeds meer klei aantrokken. Het was een soort dansen achter de wortelen aan. En handschoenen waren ook heel handig geweest (wel op maat, anders glijden ze weer uit). Nu greep ik steeds naar de oranje joekels, had goede grip, maar stuitten ook weleens op het oppervlak waardoor de velletjes zich onder mijn nagels gingen ophopen. Aan het einde van de dag had ik mooi zere vingertoppen. En natuurlijk superzwart van de zware klei. Stond leuk bij mijn jurk in het concertgebouw in Amsterdam 's avonds ;-).

Had ik net weer een beetje de klei van mijn klompen geschopt, besloten Joris en de loonwerkers dat het echt niet ging. De machine liep steeds vast door de hompen klei. Soms mistte hij zoveel wortelen dat er geen rapen met drie man tegenaan hielp. De grond was te nat. Ze besloten naar een ander stuk land te gaan waar de grond iets minder nat was. Toen moest alles natuurlijk van het land af. De trekker en de andere machine die steeds de lege en volle kratten afvoerden reden naar het einde van het land, maar bleven even staan.

Ik moest van het land af, maar dat kon alleen dwars door de klei. Ik zag hem al aankomen. Erover heen springen lukt niet, dus ik stapte dwars in een spoor met kniediepe klei. En, oja, ik had klompen aan. Hàd, want ik verloor er 1 in de klei. Vastgezogen op 50 cm diep! Met mijn arm trok ik het ding er weer uit. Onherkenbaar. Ik moest er grinniken, terwijl de mannen om mij heen deden alsof ze het niet zagen. Met mijn sok stond ik natuurlijk ook nog in de klei. Ik peuterde zover het kon de modder eruit en wrong mijn voet in de klomp. Wat was ik toch een ontzettende beginner! Tot aan de knie in de modder, een klomp vol prut en armen tot de ellebogen zwart. Heerlijk!