Andijviesoep

Vorige week kreeg ik op mijn verjaardag een fantastische kist met groenten: pompoen, schorseneren, ui, spitskool, aardappelen en echt nog veel meer. Heerlijk! Wie zegt dat er in de winter geen diversiteit is in groente?

Er zat ook een enorme andijvie in. Hiervan heb ik van de week al salade gemaakt met dadels, zachte kaas en walnoten, maar er was nog zo'n berg over! Zin in stamppot had ik niet, dus maar weer zelf aan het recepteren geslagen met wat overgebleven groenten. En eerlijk, ik vond het lekker! Dat kan ik je niet onthouden.

Startende andijvie in de koude kas

Ingrediënten:
• andijvie
• paar aardappelen
• overgebleven groenten (broccoli, wortelpeterselie, stukje witte kool)
• rode ui
• knoflook
• mosterzaadjes
• verse tijm
• verse mosterdkiemen uit je raamtuin
• crème fraîche
• mosterd

Fruit de ui en knoflook met verse tijm en mosterdzaadjes in olie tot de ui glazig is geworden en doe de kleingesneden aardappeltjes er nog even bij. Blussen met water en de overige kleingesneden overgebleven groenten kunnen er bij. Dit is om de soep wat meer body te geven, andijvie slinkt enorm.
Natuurlijk wel alles wassen, want zand in je soep is minder lekker. Dat geldt zeker voor de andijvie, die je er als laatste groente (na een minuut of 12 in stopt). 5-10 minuten koken en dan met de staafmixer alles klein maken (zo klein je wil). Nog weer even aan de kook brengen. Een lepel crème fraîche en een lepel mosterd mengen. De soep in de kommen inschenken, een lepeltje crème mosterd er door en verse mosterdkiemen erop en bijvoorbeeld eten met speltcrackers met pindakaas.

Even uitproberen: een bijna gratis raamtuin

Omdat het dak nog niet echt geschikt is om te verbouwen en ik de kriebels natuurlijk al wel kreeg, heb ik een alternatieve raamtuin gemaakt. Hoezo een alternatieve raamtuin zul je je afvragen, een raamtuin ís toch al alternatief. Dat is waar, maar ik heb weer een variatie gemaakt op de al bestaande raamtuin. Kijk hier maar eens in Groningen: Raamtuin en internationaal bestaat het nog langer: Windowfarm. Hier kan je vanaf $139,95 kan je een Kit kopen, een ingenieus systeem waarbij het water omhoog wordt gepompt en automatisch water wordt gegeven aan de planten. Prachtig natuurlijk!

Omdat ik nu liever mijn geld in de opstart van de Dakboerin steek ;-), dacht ik het anders te doen. Ik heb plastic bakjes verzameld uit mijn plastic afval en die heb ik afgewassen. De veiligheidsspeldjes, die ik altijd krijg bij een officiële hardloopevenementen, heb ik aan de zijkanten door de bakjes geprikt. Zo kan je de bakjes aan de touwen hangen, maar ze er ook weer makkelijk af kan halen om te oogsten. Het touw heb ik gekocht, evenals de labels, maar ook daar kan je natuurlijk gratis alternatieven voor bedenken als je materiaal bewaart en spaart. Alleen de zaadjes nog: mosterd, koriander, tuinkers, bietjes, spinazie, alfalfa, rucola. Allemaal kiemzaad voor extra wintervitaminen in de veldsla uit de koude kas.

In de touwtjes maak je lusjes waar de bakjes in gehangen worden. Bovenaan het venster maak je dan twee touwen vast, haak je de gevulde bakjes in de lusjes en maak je de touwen onderaan ook weer vast, zodat het stevig hangt. Let dus met het afknippen op dat je het touw lang genoeg maakt, want de bakjes moeten er nog tussen. Ook opletten dat je de lusjes op gelijke hoogte maakt, zodat ze niet al te scheef hangen. Wel zelf water geven met een plantenspuit.

Boerenkool anders

Mocht je gasten hebben die oorspronkelijk uit het buitenland komen en je wil ze iets typisch Nederlands voorschotelen, maar wel zo, dat ze het ook lekker vinden, dan is dit boerenkool recept misschien een leuk idee:

Biologische boerenkool op het land

Braunkohl voor onze Duitse gasten: 

Een paar takken boerenkool in kleine stukjes
1 bakje vegastukjes (filet) van Quorn
Currypasta mild of zelf curry maken
Twee eetlepels crème fraîche
Kopje gewelde rozijnen
Zilvervliesrijst

Kook de rijst volgens de aanwijzingen op het pak. Bak de stukje krokant en voeg dan de gewassen en nog wat natte boerenkool toe in de roerbakpan en wok het 5 minuten. Doe dan de rozijnen erdoor en de currypasta met de crème fraîche, nog 5 minuten stoven en van het vuur halen. Lekker in combinatie met een wortel/appelsalade of andijvie/mandarijnsalade.

Antivries in je winterkost

Buiten sneeuwt en vriest het. Net als een vroege herfst, hebben we nu ook een vroege winter. Om half elf gisteravond zagen we nog boeren de kolen oogsten. Een beetje vorst kunnen ze wel hebben, maar als het de hele week gaat vriezen en ook een beetje harder, dan wordt het wel wat lastiger. Met een ploeg van 10 jongens, hebben ze op de Lepelaar ook flink doorgetrokken en ik kan me voorstellen dat zondag ook nog het één en anders is binnengehaald.

Dat betekent straks wel een grote productie in de schuur, maar goed, wellicht komt daarna de tijd dat er op de schaats wel wat geoefend kan worden voor een mooie elfstedentocht.

In de stukje land bij Eenigenburg zaten selderijknollen die er met de bietenrooimachine moeizaam uit gingen. Toch in een halve dag het hele veld leeg gerooid.

Met de bietenrooimachine knolselderij uit de klei halen from de dakboerin on Vimeo.

De jongens kwamen trouwens behoorlijk verkleumd terug. Ze zouden meer winterkost moeten eten. Gisteren hoorde ik van een vriend dat wintergroenten namelijk een soort antivries in zich hebben, zoals in pastinaak, winterpostelein, schorseneren, veldsla, spruitjes en natuurlijk in kool. Dat antivries sla je dan ook op in je lijf. Vandaar dat je wellicht net als ik vandaag zin hebt in boerenkool. Die antivries komt er zo in:

"Om zich te wapenen tegen de kou worden extra suikers aangemaakt, een proces dat zich ook bij onder andere spruitjes voltrekt. Het werkt als natuurlijke antivries, door de zoetere sapstromen bevriest de groente minder snel. Het zoetje verzacht tevens het bittere in de kool en de natuurlijke suikers zijn snelle energieleveranciers waarmee wij onszelf tegen de winterkou kunnen wapenen. De opvatting dat de vorst eroverheen zou moeten voordat boerenkool lekker smaakt, is vooral van vroeger. Toen waren boerenkool- en spruitjesrassen nog echt bitter, tegenwoordig zijn ze veel milder van smaak," schrijft Smaakmakend.nl. Hier kan je ook meer lezen over Hollandse bewaargroenten.

Wat een geweldig wonder weer van de natuur. Zolang wij mensen er niet teveel in knoeien, is het systeem feilloos en niet te evenaren. 

Winterpostelein met nieuw recept onderaan het blog

Winterpostelein hoort echt op een biologische tuinderij. Bij de Lepelaar staan een aantal kappen (gedeeltes van de kas) vol met deze groente. Je plant ze (het plantgoed komt van kweker Jongerius uit Houten) en een paar weken later kan je de eerste oogst binnenhalen. Je snijdt de blaadjes met een scherp mes een dikke centimeter boven de wortel af. Je ziet dan alweer kleine nieuwe blaadjes komen. Het gewas groeit namelijk weer aan en na een tijdje kan je weer opnieuw oogsten.

Mijn eigen geplante winterpostelein, hier nog klein.

En hier in de eigengebouwde mini koude kas op het dak.

Dit is wat Odin er over schrijft:

"Een plant dichtbij het oorspronkelijke Winterpostelein komt oorspronkelijk uit arctisch Noord-Amerika en Groenland, maar werd ook wel gevonden in de hogere gebieden langs de Middellandse zee. De Oude Grieken, Egyptenaren en Romeinen aten hun buik er al mee vol. De middeleeuwse Arabieren noemden de postelein zelfs de gezegende groente. Nu groeit het ook in ons land in de duinen langs de kust. “Als je van exclusieve groente houdt, dan behoort de winterpostelein daar zeker toe”, zegt Jan Schrijver van de Lepelaar, tuinder van de winterpostelein deze week in uw tas. “Een voor mij niet uitwisbare herinnering aan de winterpostelein is de eerste paasmaaltijd bij mijn toenmalige vriendin. Er stond daar een prachtig opgemaakte schaal met bloeiende winterpostelein als groente op tafel.” 

In ons land wordt winterpostelein voornamelijk opgekweekt in de koude kas in de wintermaanden. Tot Palmpasen kan het geoogst worden want als de lente begint dan gaat het bloeien. Winterpostelein is rijk aan vitamine C en mineralen en bovendien bevat het een zeer laag nitraatgehalte. De tere plantjes zijn een paar dagen vers te houden in een natte doek in de koelkast. Kook winterpostelein niet. Eet ze rauw in een salade of in een stamppot. Jan Schrijver: “Natuurlijk heeft de winterpostelein bij ons op het bedrijf een belangrijke plaats gekregen. Winterpostelein staat nog zeer dicht bij iets wat nog oorspronkelijk is. Ik hoop dat de huidige veredelaars (de biotechnologen) daar van af zullen blijven.”

Een lekker recept vond ik niet bij Odin, maar hier een eigen probeersel, lekker!:

Voor 2 personen
Bosje winterpostelein
Biologische volkoren spaghetti
Vegaspekjes van AH, half bakje
Pijnboompitjes, een handje vol
1 eetlepel honing
1 eetlepel crème fraîche
1 eetlepel mosterd

Kook de spaghetti en bak ondertussen de spekjes lekker knapperig en de pijnboompitjes bruin. Meng de honing, mosterd en crème fraîche door elkaar, waardoor het een smeuïg papje wordt. Voor een iets zoeter resultaat, voeg dan meer honing toe en andersom. Giet de gare spaghetti af, meng de spekjes en pijnboompitjes erdoor, dan de winterpostelein en op het bord voeg je als laatste het sausje toe.

Nattigheid

Nattigheid in het kolenveld from de dakboerin on Vimeo.

Als je aan boeren denkt, dan denk je aan het weer. In mei, juni, juli was het droog en sinds augustus lijkt het vooral nat te zijn. De aardappelen hebben geen geluk, want die horen al een week of 5/6 geleden uit te zijn, maar er staan er nog heel wat in het Nederlandse landschap.

En ook met de wortelen gaat het vrij traag. Dat heeft alles te maken met water en grond. En in de herfst droogt de grond niet zo snel, dus moet het toch wel een paar dagen droog zijn met het liefst wat zon en wind. Het houdt niet over. Als het zo nat is, trekt de band de wortelen er niet uit, zo hard trekt de klei terug. En het blad wordt ondertussen steeds minder, waardoor de breekkans groter wordt.

Dat zijn de risico's van het boeren. Het is soms moeilijk in te schatten wanneer je het beste kan oogsten en of de loonwerker met zijn oogstmachine tijd voor jouw bedrijf heeft. Iedereen wil op dezelfde tijd beginnen natuurlijk. Nu hopen op een of twee mooie herfstweken voor de vorst komt en het spul kapotvriest. Als het goed is gaan ze vandaag op de Lepelaar beginnen met de aardappels te rooien en de  wortelen en bieten te oogsten.

Winterwortelen op de Warmonderhof

De gerooide wortels op de Warmonderhof

Warmonderhoffer Rick Sloot twitterde afgelopen zondag dat ze de winterwortelen gingen oogsten. Ik was natuurlijk nieuwsgierig hoe het veld er nu, tijdens mijn lesdagen, bij zou liggen. Prachtig! En net als bij de Lepelaar lagen er nog veel wortelen op het veld. Hier zitten de wortelen ook in de klei, maar het land was wel droger moet ik zeggen, ik kon er met mijn klompen op ;-). Omdat de wortelen er toch maar lagen te liggen, heb ik met drie medestudenten elk een klein kistje wortels opgehaald. Anders zouden ze toch maar onder de grond worden geploegd.

En zo konden we het geleerde meteen in de praktijk brengen, want er is meer te weten over wortelen dan dat ze in natte klei lastig te oogsten zijn.

Industriewortels zijn dus joekels

• Industriewortels: de allerdikste winterwortels zijn te dik voor de winkel- of groothandelverkoop. Deze worden verkocht, meestal door een bedrijf in Duitsland, waar ze ze in babyvoeding verwerken of het wordt gevriesdroogd. Behalve de kleur in babyvoeding, is de vorm en grootte van de peen nergens meer te vinden, dus dat is niet meer belangrijk.
• Er is een verschil tussen winterwortels van zandgrond en van kleigrond. Als je de extremen neemt, kan je door de dwarsdoorsnede zien of de wortel een dunne of dikke bastring hebt. Snij maar eens een wortel open, dan zie je een buitenrand en een binnenkern. Uit onderzoek van het Louis Bolk Instituut duidt een dunne bastring op flinke groei. Dat betekent dat de wortel rijkere grond heeft gehad of flink bemest is geweest. Als het te snel is gegaan, dan smaakt de wortel een beetje zeepachtig. Een brede bastring duidt op armere zandgronden en als deze te dik is, wordt de wortel taai en vezelig.
• Een ander verschil tussen zand- en kleiwortels kun je zien door het blad. Op zandgrond heeft de wortel smaller en langerrekter blad en op de klei breder en dikker. Dit is afhankelijk van het licht. De wortel op de klei is iets trager in ontwikkeling, maar produceert breder blad, waardoor je minder onkruid hoeft te wieden.
• De wortels die door akkerbouwers verbouwd worden, kunnen in tot juni ongeveer goed blijven in de koeling. Dat betekent dat er met partijen gespeculeerd kan worden. Nu komen er veel wortels van het land, althans de klei, dat kan de prijs per kilo drukken. Als een boer dan even wacht tot de peen weer schaarser wordt, kan hij wellicht een betere prijs vangen. Hij moet dan natuurlijk wel de prijs van de koeling eraf halen. En het kan mis gaan, want in juni is er weer een nieuwe oogst. 

Van de meegebrachte wortels maakte ik vanavond sap, 2 liter om precies te zijn. Lekker zoet! Dat ging zo:

Rapen

Kisten

Schoonmaken

En nogmaals Schoonmaken...

Schoon

Blokjes maken

In de sapmachine

Prut voor de compost

Heerlijk sap om te drinken

En nog wat over voor hutspot

Nooit geweten dat kolen zo arbeidsintensief waren

Misschien bestaat er wel een koolrooimachine, maar bij de Lepelaar snijden ze kool met de hand. Twee sterke kerels met oranje regenbroeken kruipen op hun knieën over de modder, snijden de kolen af en leggen ze op de loopband. De trekker rijdt heel langzaam (zonder bestuurder) vooruit, twee andere medewerkers plukken de kolen bovenop de wagen weer van de band en leggen de kolen in kisten (open metalen kisten met tralies).

Ik heb me nooit zo gerealiseerd dat witte kool en andere gewassen zo arbeidsintensief zijn. En hoewel het best pittig werk is, is het wel fijn om te doen. Je werkt met een team ergens naar toe en dat allemaal zonder stress en met oog voor de kwetsbaarheid van het gewas: met zorg dus.



Witte kool from de dakboerin on Vimeo.

Zooo'n beginner!

Ik heb nu 4 dagen stage gelopen op de Lepelaar in 't Rijpje (Sint Maarten). Elke dag heb ik nog met tomaten in de kas te maken gehad, maar afgelopen donderdag kon ik mee het land op! Geweldig natuurlijk! Eerst mee op de trekker naar het land net buiten Tuitjenhorn waar de winterwortelen geteeld zijn.


De Lepelaar weergeven op een grotere kaart

De zon scheen weliswaar, maar dat maakte de zware klei er niet droger op. Volgens bedrijfsleider Joris is dit stuk land geen wortelland. Twee mannen van het loonwerkersbedrijf met twee grote machines waren aan het werk. Tadek, werknemer op de Lepelaar, stond achterop de machine om de wortelen te begeleiden in de stalen kist. Sieuwe, Joris en ik liepen achter het gevaarte aan om de wortelen die bleven steken alsnog in de kisten te gooien.


Winterworteloogst from de dakboerin on Vimeo.

En dat was een leuk, maar hels karwei. Mijn collega was even vergeten te zeggen dat ik beter mijn laarzen aan had kunnen doen. Nu strompelde ik achter de trekker aan met klompen die steeds meer klei aantrokken. Het was een soort dansen achter de wortelen aan. En handschoenen waren ook heel handig geweest (wel op maat, anders glijden ze weer uit). Nu greep ik steeds naar de oranje joekels, had goede grip, maar stuitten ook weleens op het oppervlak waardoor de velletjes zich onder mijn nagels gingen ophopen. Aan het einde van de dag had ik mooi zere vingertoppen. En natuurlijk superzwart van de zware klei. Stond leuk bij mijn jurk in het concertgebouw in Amsterdam 's avonds ;-).

Had ik net weer een beetje de klei van mijn klompen geschopt, besloten Joris en de loonwerkers dat het echt niet ging. De machine liep steeds vast door de hompen klei. Soms mistte hij zoveel wortelen dat er geen rapen met drie man tegenaan hielp. De grond was te nat. Ze besloten naar een ander stuk land te gaan waar de grond iets minder nat was. Toen moest alles natuurlijk van het land af. De trekker en de andere machine die steeds de lege en volle kratten afvoerden reden naar het einde van het land, maar bleven even staan.

Ik moest van het land af, maar dat kon alleen dwars door de klei. Ik zag hem al aankomen. Erover heen springen lukt niet, dus ik stapte dwars in een spoor met kniediepe klei. En, oja, ik had klompen aan. Hàd, want ik verloor er 1 in de klei. Vastgezogen op 50 cm diep! Met mijn arm trok ik het ding er weer uit. Onherkenbaar. Ik moest er grinniken, terwijl de mannen om mij heen deden alsof ze het niet zagen. Met mijn sok stond ik natuurlijk ook nog in de klei. Ik peuterde zover het kon de modder eruit en wrong mijn voet in de klomp. Wat was ik toch een ontzettende beginner! Tot aan de knie in de modder, een klomp vol prut en armen tot de ellebogen zwart. Heerlijk!