Het mooiste van de dag...

...was een vlucht ganzen over het bietenveld bij de Lepelaar. Het ging zo. Met een groepje van 5 mensen waren we handmatig bieten aan het oogsten. Het was een klein veld waar de bieten eigenlijk te lang hadden gestaan. Vele knollen waren aangetast door hazen, slakken, wormen en misschien de helft was nog goed. We hadden een waterig zonnetje en heel veel mugjes die boven de zware klei en de rottende bladeren zweefden. We zaten op die zaterdagmiddag een beetje te zuchten met zijn allen.

Uitzicht op de Lepelaar (rechtsachter) vanaf het kolenveld

In de verte zwol een geluid aan: ganzen op weg naar een nieuwe bestemming. Het kwam dichterbij en al gakkend, zoemend, zwevend vlogen ze over ons heen. Eén gans was van de groep af en werd opgehaald door een andere gans, terwijl de vlucht ganzen verder vloog. We zagen dat de ene gans de andere met veel geluid had ingehaald en samen vlogen ze de groep achterna die, zoals we dat inschatten, wat langzamer was gaan vliegen. Het was ontroerend mooi. Zelfs de jongens van 15 tot 22 jaar die de hele middag hadden gepraat over uitgaan in de Ruif en in Het Veld, 'wijven', dronken zijn en voetbal, waren er stil van. Het was het mooiste van de dag.

Vervolg op mest in de kas

In de blogpost van 28 oktober vertelde ik al van de mest die we schepten de kas in ging om de grond te optimaliseren. Zo ging dat:

 

 

 

 

De hoopjes mest hebben we uitgespreid met een hark, zodat alles egaal over de grond verspreid was, vervolgens hebben we het twee keer gefreesd met de rode machine. Natuurlijk probeer je dat zo recht mogelijk te doen, maar het is best een sterk ding die graag het eigen spoor maakt. Voor de eerste keer is het toch aardig recht geworden.

De frees met zijn messen in de kap erachter, zorgt er voor dat de bovenste 10 - 15 cm van de grond gemengd wordt en dat de mest dus echt dieper in de grond zijn werk kan doen. Nu wordt het stuk eerst beregend en dan nog een keer gefreesd. Daarna worden er sporen/banen/bedden gemaakt waar het nieuwe plantgoed in komt. Waarschijnlijk wordt dat winterpostelein. Die winterpostelein ken ik als plantje inmiddels redelijk goed, want vorige week hebben we de eerste oogst gehad, maar qua smaak nog niet. Dat ga ik vanavond testen. Later meer!

Wat nou zou leuk is aan werken op een biologische tuinderij

's Ochtends als ik naar de Lepelaar ga, sta ik om zes uur op en rond kwart over zeven rij ik de polder in bij Schoorldam. Eerst kijk ik bij Warmenhuizen naar links waar rond die tijd in de open stal met de lichten aan een fiets staat van de boer. Soms zie ik de boer zelf ook, terwijl hij naar zijn koeien kijkt of ze eten geeft. Vervolgens rij ik door naar de Lepelaar zelf. Dan zie ik de eerste werklieden al klaar staan om de kolen te oogsten. Dan kom ik aan, terwijl het bedrijf nog in alle rust is of soms is bedrijfsleider Joris al druk in de weer met kratten kolen en wortelen.

Het is elke keer weer een verrassing wat ik te doen krijg. Omdat het 's ochtends nog donker is, lukt het moeilijk om in de kas alvast te beginnen. Soms beginnen we dan met de kolen te kratten of in zakken van tien kilo te stoppen. Een andere keer veeg ik de vloer aan en gisteren begon ik toch in de donkere kas met de draden goed te hangen in een lege kap, om vervolgens onkruid te wieden. Na de pauze heb ik de eerste winterpostelein geoogst en gepraat met Joris over het bedrijf.


Dampende mest from de dakboerin on Vimeo.

En 's middags heb ik met een andere stagiair, Felix, eerste jaar dagopleiding Warmonderhof, nog meer onkruid in een andere kap gewied. Het is voorbereidend werk voor nieuw zaai- of plantgoed. Het onkruid moet dus goed weg zijn, anders zaait het zichzelf uit. Ook moet de grond, na de raapstelen, weer goed geprepareerd worden. Dat gebeurt met mest. Daarna wordt het gefreesd, komen er droge koemestkorrels op en kan er iets nieuws groeien.

Wat nou zo leuk is aan het werken op een biologische tuinderij is de diversiteit van werk. Als ik na half zes tevreden weer naar huis rijd, dan zie ik diezelfde werklui weer op het land die de spullen opruimen van het kolen oogsten, om dan de volgende ochtend om kwart over zeven daar weer te beginnen. Dan had ik toch een afwisselender dag!

Nooit geweten dat kolen zo arbeidsintensief waren

Misschien bestaat er wel een koolrooimachine, maar bij de Lepelaar snijden ze kool met de hand. Twee sterke kerels met oranje regenbroeken kruipen op hun knieën over de modder, snijden de kolen af en leggen ze op de loopband. De trekker rijdt heel langzaam (zonder bestuurder) vooruit, twee andere medewerkers plukken de kolen bovenop de wagen weer van de band en leggen de kolen in kisten (open metalen kisten met tralies).

Ik heb me nooit zo gerealiseerd dat witte kool en andere gewassen zo arbeidsintensief zijn. En hoewel het best pittig werk is, is het wel fijn om te doen. Je werkt met een team ergens naar toe en dat allemaal zonder stress en met oog voor de kwetsbaarheid van het gewas: met zorg dus.



Witte kool from de dakboerin on Vimeo.

Zooo'n beginner!

Ik heb nu 4 dagen stage gelopen op de Lepelaar in 't Rijpje (Sint Maarten). Elke dag heb ik nog met tomaten in de kas te maken gehad, maar afgelopen donderdag kon ik mee het land op! Geweldig natuurlijk! Eerst mee op de trekker naar het land net buiten Tuitjenhorn waar de winterwortelen geteeld zijn.


De Lepelaar weergeven op een grotere kaart

De zon scheen weliswaar, maar dat maakte de zware klei er niet droger op. Volgens bedrijfsleider Joris is dit stuk land geen wortelland. Twee mannen van het loonwerkersbedrijf met twee grote machines waren aan het werk. Tadek, werknemer op de Lepelaar, stond achterop de machine om de wortelen te begeleiden in de stalen kist. Sieuwe, Joris en ik liepen achter het gevaarte aan om de wortelen die bleven steken alsnog in de kisten te gooien.


Winterworteloogst from de dakboerin on Vimeo.

En dat was een leuk, maar hels karwei. Mijn collega was even vergeten te zeggen dat ik beter mijn laarzen aan had kunnen doen. Nu strompelde ik achter de trekker aan met klompen die steeds meer klei aantrokken. Het was een soort dansen achter de wortelen aan. En handschoenen waren ook heel handig geweest (wel op maat, anders glijden ze weer uit). Nu greep ik steeds naar de oranje joekels, had goede grip, maar stuitten ook weleens op het oppervlak waardoor de velletjes zich onder mijn nagels gingen ophopen. Aan het einde van de dag had ik mooi zere vingertoppen. En natuurlijk superzwart van de zware klei. Stond leuk bij mijn jurk in het concertgebouw in Amsterdam 's avonds ;-).

Had ik net weer een beetje de klei van mijn klompen geschopt, besloten Joris en de loonwerkers dat het echt niet ging. De machine liep steeds vast door de hompen klei. Soms mistte hij zoveel wortelen dat er geen rapen met drie man tegenaan hielp. De grond was te nat. Ze besloten naar een ander stuk land te gaan waar de grond iets minder nat was. Toen moest alles natuurlijk van het land af. De trekker en de andere machine die steeds de lege en volle kratten afvoerden reden naar het einde van het land, maar bleven even staan.

Ik moest van het land af, maar dat kon alleen dwars door de klei. Ik zag hem al aankomen. Erover heen springen lukt niet, dus ik stapte dwars in een spoor met kniediepe klei. En, oja, ik had klompen aan. Hàd, want ik verloor er 1 in de klei. Vastgezogen op 50 cm diep! Met mijn arm trok ik het ding er weer uit. Onherkenbaar. Ik moest er grinniken, terwijl de mannen om mij heen deden alsof ze het niet zagen. Met mijn sok stond ik natuurlijk ook nog in de klei. Ik peuterde zover het kon de modder eruit en wrong mijn voet in de klomp. Wat was ik toch een ontzettende beginner! Tot aan de knie in de modder, een klomp vol prut en armen tot de ellebogen zwart. Heerlijk!

De tomatenpluk

Tomaten in een koude kas zijn niet gemakkelijk. Je moet er als tuinder flink wat tijd in investeren, vooral in onderhoud: onkruid wieden, ontdieven, schimmels buitenhouden, tomaten geregeld plukken, slechte tomaten weggooien en opruimen op de composthoop, sorteren, kisten, labelen en klaarzetten voor de groothandel.

Zeker aan het einde van het seizoen wordt het moeilijker. 's Ochtends kan je later beginnen met plukken bijvoorbeeld door gebrek aan licht, terwijl je eigenlijk eerder zou willen beginnen, want na een vochtige nacht heb je kans op condens. En vochtige tomaten zijn niet goed te bewaren, ze krijgen zwarte plekken. Daarnaast kwam de schimmel dit jaar vrij snel door een vochtig augustus. Vliegjes, muggen, zwarte takken, beschimmelde tomaten, het is moeilijk tegen te houden.


Tomatenpluk from de dakboerin on Vimeo.

En toch is het een mooi product. De cherrytomaatjes bijvoorbeeld zijn zo vol van smaak, dat krijg je bij de Albert Heijn puur & eerlijklijn niet voor elkaar. Echt tomaat!

Over tomaten, peterselie, witte kool

Gisteren was mijn eerste dag op een echte tuinderij, de Lepelaar in 't Rijpje, vlakbij Alkmaar. Het was een testdag en die beviel mij goed. Ik ontmoette hier Jan Schrijver, Inge Schrijver De Roos en Joris Kollewijn die de Lepelaar runnen. Met de vriendin van Joris, Renske - die haar doctoraal geneeskunde heeft en af en toe op het bedrijf helpt-, begon ik met de tomatenpluk in de kas.

Met een karretje vol bakken tussen de rijen tomaten

Je kon merken dat het einde van het seizoen naderde, want de tomaten waren door de droogte in de kas een beetje aangetast. Het is een gevoelig gewas. Er leek phytophthora (aardappelziekte) in te zitten, hoewel dat zich verspreidt in vochtige omstandigheden, of meeldauw. Dit moet ik nog eens navragen. Zeker was dat de meeldauw de peterselie had aangetast. Door alles eraf te snijden, kan de nieuwe groei vrij van meeldauw blijven, ook omdat het seizoen nu vochtiger wordt en de meeldauw minder kans heeft.

De wit uitgeslagen peterselie (meeldauw)

 Een andere pesterij kwam van de witte vlieg die vooral één deel van de kas had veroverd. De gangbare tuinder spuit hem weg (met giftige middelen), de biologische tuinder lost het op met vliegenvangers.

De vliegenvanger, nu nog geel, straks wit van de vliegjes

 Dat je veel diverse dingen kan doen op een dag is geweldig. Naast tomaat en peterselie hebben we ook nog 1000 kilo witte kool transportklaar gemaakt. Eerst worden ze geoogst (van dit veld kwamen heel grote) en opgeslagen in de koeling als ze niet meteen verwerkt kunnen worden. Vervolgens worden ze schoongesneden en op een transportband gelegd, om geselecteerd te worden in > 1500 gram, tussen 800 - 1500 gram en <800 gram. In zakken van 10 kilo per categorie gaan ze in een grote kartonnen doos, waar honderd zakken inpassen.

1000 kilo witte kool

Vanochtend belde ik Jan Schrijver om zijn ervaring te horen over mijn eerste werkdag. Mijn ervaring was positief, maar ik had nog wel de vraag of voor alles de gelegenheid is om te leren: frezen, teeltplannen maken, oogsten, afnemers leren kennen, enz. Jan reageerde ook positief, had er vertrouwen in en vertelde dat hij het instapniveau niet zo belangrijk vindt, maar wel de ontwikkeling. En ook dat alle aspecten van het bedrijf aan bod komen. En zo werd de Lepelaar mijn stagebedrijf. Te gek!

Kansen op de Lepelaar

De Lepelaar in 't Rijpje met de nieuwe schuur en winkel (2004)

 Vanochtend had ik een leuk gesprek met Jan Schrijver van de Lepelaar in 't Rijpje. Deze tuinder heeft al een bedrijf sinds 1971 en is sinds die tijd al bezig met biologisch dynamische landbouw. Het is een mooie grote tuinderij van 40 ha. waarin de gesloten kringloop in samenwerking met een veehouderij plaatsvindt, middels de tuinderskring Harenkarspel. Schrijver stelde kritische vragen over mijn ommezwaai en dat vond ik wel goed. Iemand die kritisch is, gebruikt zijn verstand.

We hebben afgesproken dat ik volgende week donderdag een dag kom werken. Als het bevalt en zijn compagnons zijn het eens en als mij het ook bevalt, kan ik er stagelopen en anders mag ik weer verder zoeken. Kansen dus. Het is mooi om op zo'n groot bedrijf rond te kijken en er is veel te leren. Bovendien lijken me het aardige mensen, dat is ook belangrijk!

Uitzicht vanaf het erf van De Lepelaar